Giới thiệu chung

Giới thiệu chung

1. Lịch sử hình thành, danh hiệu được công nhận

- Vườn Quốc gia Ba Bể được thành lập theo Quyết định số 83/TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 10/11/1992 trên cơ sở từ Khu rừng cấm Hồ Ba Bể.

 - Giai đoạn 1992-1997 Vườn Quốc gia Ba Bể thuộc UBND tỉnh Cao Bằng quản lý; giai đoạn 1997-2003 thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý; từ 2003 đến 01/7/2025 thuộc UBND tỉnh Bắc Kạn quản lý, sau khi sáp nhập đơn vị hành chính Vườn Quốc gia Ba Bể thuộc UBND tỉnh Thái Nguyên quản lý. Từ ngày 15/8/2026 Ban Quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên.

- Năm 1995, Hồ Ba Bể đã được hội nghị "Hồ nước ngọt thế giới" tổ chức tại Mỹ công nhận là một trong 20 hồ nước ngọt đặc biệt của thế giới cần được bảo vệ.

- Ngày 18/12/2003, Vườn Quốc gia Ba Bể được Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) công nhận là Vườn di sản Đông Nam Á (Vườn ASEAN).

- Ngày 02/02/2011, Vườn Quốc gia Ba Bể được Ban thư ký Công ước về các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế (Công ước Ramsar) công nhận là Khu đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế  (Khu Ramsar).

- Ngày 27/9/2012, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Danh lam thắng cảnh Hồ Ba Bể là Di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 1419/QĐ-TTg).

2. Vị trí địa lý

Vườn quốc gia Ba Bể cách Hà Nội 250 km về phía đông bắc Việt Nam, thuộc địa bàn tỉnh Thái Nguyên, có tọa độ địa lý từ 22⁰ 06’12” đến 22⁰ 08’14” Vĩ độ Bắc, từ 105⁰ 09’07” đến 105⁰ 12’22” Kinh độ Đông. Phía Bắc giáp xã Chợ Rã; Phía Nam giáp xã Nam Cường; Phía Đông giáp xã Đồng Phúc; Phía Tây giáp xã Na Hang – tỉnh Tuyên Quang.

Diện tích Vườn Quốc gia Ba Bể 10.048 ha, gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 4.010,70 ha; phân khu phục hồi sinh thái 5.375,60 ha, phân khu hành chính - dịch vụ 57,40 ha, Vùng đệm trong 604,0 ha.

Diện tích vùng đệm ngoài của Vườn Quốc gia Ba Bể là 25.309 ha.

3. Điều kiện tự nhiên

Kiến tạo địa chất​, địa hình

Vườn Quốc gia Ba Bể là khu vực núi đã vôi Cáttơ cổ (một dạng đá vôi vị xâm thực thành những hang động) có cấu trúc thành phần địa chất phức tạp, đa dạng, đại diện cho quá trình phát triển lâu dài của vỏ Trái đất.​ Nằm ở cánh cung sông Gâm, ôm lấy vòm sông Chảy (còn gọi là tiểu lục địa cổ Sông Chảy) thuộc khối nâng dạng vòm Việt Bắc có tuổi hình thành 2,6-2,5 tỷ năm trước​.

Địa hình Vườn Quốc gia Ba Bể mang đặc điểm điển hình của dạng địa hình Kast do núi đá vôi bị phong hóa qua nhiều thời kỳ kiến tạo lên. Vườn Quốc gia Ba Bể là một phức hệ hồ-sông-suối-núi đá vôi, từ dốc mạnh đến dốc đứng với nhiều hang động. Địa hình chia cắt mạnh, vừa có núi đất vừa có núi đá, độ cao biến đổi từ 150-1000m, bao bọc xung quanh là các dãy núi cao 800-1500m.​

Trung tâm của Vườn Quốc gia Ba Bể là Hồ Ba Bể. Hồ Ba Bể là một trong số hồ nước ngọt tự nhiên lớn và đẹp của thế giới. Hồ được hình thành trên núi từ khoảng 10.000 năm trước đây. Hồ nằm ở độ cao 150m so với mực nước biển như một bể nước ngọt khổng lồ đặt trên núi cao xung quanh là rừng nhiệt đới thường xanh trên núi đá vôi. Hồ dài 7,5 km, rộng từ 0,2km đến 1 km, diện tích 450 ha, độ sâu từ 17-23m, sâu nhất 29m, biên độ giao động mực nước trong năm 2,8m, tổng lượng nước trong Hồ đạt 90 triệu m3.​ Trên Hồ có một số đảo nhỏ: Bà Góa, An Mã. Đáy hồ có nhiều đỉnh đá ngầm​.

Khí hậu​, thủy văn

Vườn Quốc gia Ba Bể nằm trong tiểu vùng khí hậu của vùng Đông Bắc Việt Nam. Một năm chia làm 2 mùa rõ rệt (mùa mưa và mùa khô). Sự bốc hơi của nước Hồ Ba Bể diễn ra liên tục tạo nên tiểu khí hậu xung quanh Hồ mát mẻ và ẩm, chênh lệch về nhiệt độ, độ ẩm giữ các tháng trong năm không lớn. Nhiệt độ trung bình năm 22^oC, lượng mưa trung bình 1378mm/năm, độ ẩm khá cao >80%, hàng năm chịu ảnh hưởng của gió mùa đông bắc​.

Hệ thống thuỷ văn: Khu vực Vườn Quốc gia Ba Bể có mạng lưới sông suối khá dày đặc với trên 2 – 2,5 km dòng chảy/km² . Tổng diện tích mặt nước Vườn Quốc gia Ba Bể gần 500ha bao gồm hồ Ba Bể và 4 con sông, suối chính nối với hồ (sông Chợ Lèng, suối Bó Lù, suối Tả Han đổ nước vào Hồ, nước trong Hồ chảy ra sông Năng).

4. Đa dạng sinh học

- Hệ thực vật đa dạng: Đã ghi nhận 1041 loài thực vật thuộc 602 chi và 163 họ, trong đó có 308 loài có mạch thuộc danh mục cần bảo tồn với nhiều loài gỗ quý như Chò đãi, Trai lý, Nghiến,…, nhiều loài dược thảo quý như Bảy lá một hoa, Kim tuyến, Hoàng đằng,…, loài đặc hữu như Trúc dây; lưu vực Hồ Ba Bể ghi nhận 124 loài thực vật nổi (các loài tảo lục, tảo lam, tảo si-lic…).

- Hệ động vật phong phú: Đã ghi nhận 412 loài động vật có xương sống trên cạn, gồm 69 loài thú, trong đó có 26 loài có giá trị bảo tồn cao như Cày vằn Bắc, Voọc đen má trắng, Rái cá thường; 271 loài chim trong đó có 42 loài có giá trị bảo tồn cao, đặc biệt có Vạc Hoa là loài cực kỳ nguy cấp; 72 loài bò sát, lưỡng cư; 106 loài cá và 62 loài động vật đáy lưu vực Hồ Ba Bể.